Erozja


Rzeki, lodowce, morze i wiatr mają zdolność żło­bienia zagłębień na powierzchni Ziemi. Procesy niszczenia skał połączone z transportem materiału nazywamy erozją. Ziarna piasku i okruchy skalne,

porwane przez rzekę czy lodowiec uderzając o dno lub podłoże, rozpadają się na mniejsze fragmenty, ścierają i wygładzają. Jednocześnie niszczą pod­łoże, po którym są wleczone, a woda wymywa rozluźniony materiał, który osadza się w innym miejscu. Erozja ma więc istotne znaczenie dla pow­stawania skał osadowych.

Produkty wietrzenia i erozji odprowadzane są z miejsca powstania na wiele sposobów. W warun­kach pustynnych ziarenka piasku przenosi najczęś­ciej wiatr. Wielkie ilości różnorodnego materiału skalnego niosą ze sobą rzeki. Kiedy prąd jest silny, po dnie wleczone są żwiry i otoczaki. Piasek przenoszą niezbyt duże leniwie płynące rzeczki.

Szare lub brązowawe zabarwienie rzeki świadczy o tym. że jej wody niosą ze sobą ogromne ilości mułu i iłu. Lodowce również transportują materiał skalny. Po wytopieniu lodu pozostaje on na po­wierzchni ziemi w postaci moren.

Z luźnego osadu złożonego, na przykład na dnie zbiornika wodnego powstaje twarda i zbita lita skała osadowa. Ogół procesów prowadzących do powstania takiego typu skały nazywamy lityfikacją. Pod wpływem ciężaru kolejnych warstw z osadu wyciskana jest woda, a szczątki organiczne ulega­ją sprasowaniu. Ziarna zmieniają położenie, są ściskane i w rezultacie wolna przestrzeń pomiędzy nimi zmniejsza się. W ten sposób następuje zwięk­szenie gęstości osadu, czyli kompakcja. Woda krążąca w skale może być bogata w związki mine­ralne - najczęściej są to węglany, siarczany lub krzemionka - które w odpowiednich warunkach wytrącają się w wolnych przestrzeniach między ziarnami tworząc spoiwo scalające luźny osad. Pro­cesy te, określane cementacją, mogą zachodzić wkrótce po złożeniu osadu lub wiele milionów lat później. Wapienie ulegają scementowaniu niemal natychmiast, podczas gdy z wielu piaskowców nawet miliony lat po ich powstaniu, można palcem ścierać drobinki piasku.